Những Thói Quen Xấu Gây Suy Giảm Thính Lực Nhiều Người Vẫn Làm Mỗi Ngày
Đôi tai không đau không có nghĩa là vẫn an toàn. Những thói quen rất bình thường hôm nay có thể âm thầm lấy đi khả năng nghe của bạn trong tương lai.
Suy giảm thính lực không chỉ xảy ra do tuổi tác hoặc bệnh lý. Nhiều trường hợp liên quan đến những thói quen lặp lại trong sinh hoạt và công việc như nghe nhạc quá lớn, ở lâu trong môi trường ồn, ngoáy tai không đúng cách hoặc trì hoãn điều trị bệnh tai.
Đáng chú ý, tổn thương thính giác do tiếng ồn thường tiến triển từ từ, không gây đau và khó nhận biết ở giai đoạn đầu. Khi các tế bào cảm thụ âm thanh trong tai trong đã bị tổn thương vĩnh viễn, khả năng phục hồi rất hạn chế. WHO cho biết hơn một tỷ người trẻ có nguy cơ mất thính lực có thể phòng tránh do thói quen nghe không an toàn. World Health Organization
1. Nghe tai nghe với âm lượng quá lớn
Nghe nhạc, xem video hoặc chơi game bằng tai nghe không phải hành động có hại nếu sử dụng hợp lý. Nguy cơ xuất hiện khi âm lượng quá cao, thời gian nghe kéo dài hoặc tai không có đủ khoảng nghỉ.
Âm thanh lớn có thể làm các tế bào cảm giác trong tai trong bị quá tải. Sau một buổi nghe nhạc lớn, người dùng có thể cảm thấy tai bị bí, âm thanh nhỏ hơn hoặc xuất hiện tiếng ù. Triệu chứng có thể tạm thời cải thiện, nhưng việc tiếp xúc lặp lại có thể gây tổn thương vĩnh viễn. World Health Organization
Những dấu hiệu cho thấy âm lượng có thể đang quá cao gồm:
- Người bên cạnh nghe thấy tiếng phát ra từ tai nghe.
- Không nghe được người khác gọi khi đang đeo tai nghe.
- Phải nói lớn mới giao tiếp được.
- Ù tai hoặc nghe bí sau khi tháo tai nghe.
- Có xu hướng tăng âm lượng để át tiếng xe hoặc tiếng người.
Để giảm nguy cơ, nên hạ âm lượng xuống mức vừa đủ nghe, nghỉ tai định kỳ và sử dụng tai nghe có khả năng cách âm phù hợp thay vì tăng âm lượng để lấn át tiếng ồn.
2. Đeo tai nghe liên tục trong nhiều giờ
Không chỉ âm lượng, thời gian tiếp xúc cũng quyết định mức độ nguy hiểm. Cùng một cường độ âm thanh, nghe càng lâu thì nguy cơ tổn thương càng cao.
Nhiều người đeo tai nghe từ lúc làm việc, đi đường cho đến khi ngủ. Tai không có đủ thời gian nghỉ, trong khi người dùng dễ tăng âm lượng theo thời gian vì đã quen với mức âm thanh ban đầu.
WHO nhấn mạnh nguy cơ mất thính lực phụ thuộc đồng thời vào độ lớn, thời gian và tần suất tiếp xúc với âm thanh. Một lần tiếp xúc với âm thanh cực lớn cũng có thể gây tổn thương, còn tiếng ồn thấp hơn nhưng kéo dài vẫn có thể tích lũy nguy cơ. World Health Organization
3. Ngủ khi vẫn đeo tai nghe
Thói quen đeo tai nghe khi ngủ khiến người dùng khó kiểm soát thời lượng và âm lượng thực tế. Nội dung có thể tiếp tục phát trong nhiều giờ, hoặc một video và quảng cáo bất ngờ phát lớn hơn mức ban đầu.
Tai nghe nhét sâu còn có thể gây bí ẩm, cọ xát ống tai và làm tăng nguy cơ kích ứng nếu thiết bị không được vệ sinh. Để dễ ngủ, nên ưu tiên âm thanh nền phát từ loa ngoài ở mức nhỏ và đặt xa vị trí nằm thay vì để âm thanh truyền trực tiếp vào tai suốt đêm.
4. Tăng âm lượng để át tiếng ồn xung quanh
Khi đi xe, làm việc tại quán đông người hoặc ở gần máy móc, người dùng thường tăng âm lượng tai nghe để nghe rõ nội dung. Đây là tình huống khiến mức âm thanh đến tai dễ vượt quá giới hạn an toàn mà bản thân không nhận ra.
Một dấu hiệu đơn giản cho thấy môi trường có thể quá ồn là bạn phải nâng giọng để người đứng cách khoảng một cánh tay nghe được. Trong trường hợp đó, nên rời khỏi nguồn ồn, giảm thời gian tiếp xúc hoặc sử dụng phương tiện bảo vệ tai phù hợp. CDC
Tai nghe chống ồn có thể giúp giảm nhu cầu tăng âm lượng, nhưng không biến việc nghe quá lớn hoặc quá lâu thành an toàn.
5. Thường xuyên đứng gần loa, sân khấu hoặc nguồn tiếng nổ
Âm thanh tại sự kiện, sân khấu, lễ hội hoặc phòng karaoke có thể đạt mức gây nguy hiểm, đặc biệt khi người nghe đứng sát loa.
Sau khi tiếp xúc, các biểu hiện như ù tai, nghe bí hoặc khó phân biệt lời nói cho thấy hệ thính giác đã chịu áp lực. Không nên xem đây là phản ứng bình thường có thể lặp lại nhiều lần.
Ngay cả một lần tiếp xúc với tiếng nổ hoặc âm thanh cực lớn cũng có thể làm tổn thương tai trong và gây mất thính lực. World Health Organization
Khi tham gia nơi có âm thanh lớn, nên đứng xa loa, nghỉ ở khu vực yên tĩnh và sử dụng nút tai bảo vệ âm thanh phù hợp.
6. Làm việc trong môi trường ồn nhưng không bảo vệ tai
Công nhân nhà máy, thợ xây dựng, thợ cơ khí, nhân viên sân khấu, tài xế và người thường xuyên làm việc gần máy móc có nguy cơ tiếp xúc tiếng ồn lặp lại trong nhiều năm.
Tổn thương nghề nghiệp thường xảy ra âm thầm. Người lao động có thể chỉ nhận ra khi bắt đầu khó hiểu lời nói, nhất là tại nơi đông người.
CDC cho biết tiếng ồn và một số hóa chất tại nơi làm việc có thể gây tổn thương thính giác. Nếu chưa thể loại bỏ hoặc giảm nguồn ồn, người lao động cần được bảo vệ bằng chương trình kiểm soát tiếng ồn và thiết bị bảo vệ tai phù hợp. CDC
Chỉ đeo nút tai nhưng đeo sai cách cũng có thể không mang lại mức bảo vệ cần thiết. Thiết bị cần vừa vặn và phù hợp với môi trường làm việc.
7. Dùng tăm bông hoặc vật cứng ngoáy sâu vào tai
Ráy tai là cơ chế tự nhiên giúp giữ bụi và bảo vệ ống tai. Phần lớn ráy tai có thể tự di chuyển ra ngoài nhờ hoạt động của da và cử động hàm.
Dùng tăm bông ngoáy sâu có thể:
- Đẩy ráy tai vào sâu hơn.
- Gây trầy xước ống tai.
- Làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.
- Để lại sợi bông trong tai.
- Làm tổn thương hoặc thủng màng nhĩ.
WHO khuyến cáo không đưa tăm bông, que, chìa khóa, kẹp tóc hoặc các vật khác vào trong tai. World Health Organization
Nếu tai bị đầy, nghe nhỏ, đau hoặc nghi ngờ ráy tai bít tắc, nên khám để được kiểm tra và lấy ráy đúng cách.
8. Tự ý nhỏ thuốc hoặc áp dụng mẹo dân gian vào tai
Không phải loại thuốc nhỏ tai nào cũng phù hợp với mọi người. Một số sản phẩm có thể không an toàn khi màng nhĩ bị thủng hoặc tai đang có tổn thương.
Việc tự nhỏ dầu, nước lá, dung dịch không rõ thành phần hoặc thuốc còn lại từ lần điều trị trước có thể gây kích ứng, làm nặng nhiễm trùng và trì hoãn việc chẩn đoán.
Người đang đau tai, chảy dịch, nghe kém hoặc nghi ngờ thủng màng nhĩ không nên tự xử lý tại nhà. Cần khám tai mũi họng để xác định nguyên nhân trước khi sử dụng thuốc.
9. Bỏ qua viêm tai và tình trạng chảy dịch kéo dài
Viêm tai không được điều trị hoặc tái phát nhiều lần có thể làm ảnh hưởng màng nhĩ, tai giữa và khả năng truyền âm thanh.
Một số người chỉ dùng thuốc giảm đau rồi bỏ qua khi triệu chứng tạm giảm. Tuy nhiên, dịch hoặc viêm có thể vẫn tồn tại và khiến thính lực giảm dần.
WHO xác định việc phát hiện và xử lý sớm các bệnh tai thông thường là một phần quan trọng của phòng ngừa mất thính lực. World Health Organization
Cần đi khám khi xuất hiện đau tai, chảy dịch, sốt, đầy tai, nghe kém hoặc viêm tai tái phát.
10. Chờ đợi khi thính lực giảm đột ngột
Một trong những thói quen nguy hiểm nhất là cho rằng nghe kém đột ngột chỉ do mệt mỏi, nghẹt mũi hoặc ráy tai rồi chờ vài ngày xem có tự khỏi không.
Mất thính lực thần kinh giác quan đột ngột có thể xuất hiện trong vài giờ hoặc vài ngày, thường ở một tai và đôi khi kèm ù tai, đầy tai hoặc chóng mặt. Đây là tình trạng cần được đánh giá y tế sớm. NIDCD
Không nên tự tăng âm lượng tai nghe, tự lấy ráy hoặc mua máy trợ thính khi chưa xác định nguyên nhân.
11. Tự ý sử dụng hoặc ngừng thuốc
Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến tai trong hoặc gây ù tai như một tác dụng không mong muốn. Nguy cơ phụ thuộc vào loại thuốc, liều lượng, thời gian sử dụng, bệnh nền và việc phối hợp thuốc.
WHO xếp sử dụng thuốc có nguy cơ độc với tai vào nhóm nguyên nhân mất thính lực có thể phòng tránh bằng việc dùng thuốc hợp lý. World Health Organization
Người đang dùng thuốc mà xuất hiện nghe kém, ù tai hoặc chóng mặt nên thông báo với bác sĩ. Không nên tự ngừng thuốc điều trị vì hành động này có thể gây nguy hiểm cho bệnh chính.
12. Hút thuốc và thường xuyên tiếp xúc khói thuốc
Hút thuốc không chỉ ảnh hưởng đến phổi và tim mạch. Các chất trong khói thuốc có thể gây viêm và ảnh hưởng đến tuần hoàn, trong khi tai trong phụ thuộc vào hệ thống mạch máu nhỏ để nhận oxy và dưỡng chất.
NHS cho biết hút thuốc làm tăng nguy cơ mất thính lực, đồng thời khói thuốc thụ động cũng gây hại cho những người xung quanh. nhs.uk
Bỏ thuốc mang lại lợi ích cho toàn bộ sức khỏe, bao gồm việc giảm những yếu tố có thể góp phần làm suy giảm thính lực theo thời gian.
13. Kiểm soát kém bệnh nền
Đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh tim mạch có thể liên quan đến nguy cơ suy giảm thính lực. Việc bỏ thuốc, không tái khám hoặc duy trì lối sống thiếu lành mạnh có thể ảnh hưởng đến hệ mạch và thần kinh, trong đó có những cấu trúc nuôi tai trong.
WHO khuyến nghị ăn uống lành mạnh và vận động phù hợp để phòng ngừa các bệnh như tăng huyết áp và đái tháo đường, vốn có thể làm tăng nguy cơ nghe kém ở tuổi cao. World Health Organization
Các bệnh nền cần được kiểm soát theo hướng dẫn của bác sĩ, không chỉ nhằm bảo vệ thính giác mà còn giảm nhiều biến chứng khác.
14. Không vệ sinh tai nghe và thiết bị đeo tai
Tai nghe thường xuyên tiếp xúc với ráy tai, mồ hôi, bụi và bề mặt bên ngoài. Việc dùng chung tai nghe hoặc không vệ sinh trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ kích ứng và viêm ống tai.
Nên lau thiết bị theo hướng dẫn của nhà sản xuất, giữ tai nghe khô, không dùng chung và ngừng sử dụng khi tai đau, ngứa hoặc chảy dịch.
Không nên đổ trực tiếp dung dịch vệ sinh vào tai nghe hoặc tai khi chưa có hướng dẫn phù hợp.
Dấu hiệu cảnh báo thính lực đang bị ảnh hưởng
Bạn nên kiểm tra thính lực nếu thường xuyên gặp một trong các biểu hiện sau:
- Ù tai sau khi nghe nhạc hoặc tiếp xúc tiếng ồn.
- Cảm giác tai bị bí, âm thanh nhỏ đi.
- Khó hiểu lời nói trong môi trường đông người.
- Không phân biệt rõ một số phụ âm.
- Phải tăng âm lượng tivi hoặc điện thoại.
- Thường xuyên yêu cầu người khác nhắc lại.
- Hai tai nghe không cân bằng.
- Đau tai hoặc chảy dịch.
- Người thân nhận xét khả năng nghe đã giảm.
CDC lưu ý những dấu hiệu của tổn thương do tiếng ồn có thể gồm khó hiểu lời nói và khó phân biệt một số âm gần giống nhau. CDC
Cách thay đổi thói quen để bảo vệ thính lực
Để hạn chế suy giảm thính lực, hãy kiểm soát đồng thời độ lớn, thời gian và khoảng cách với nguồn âm thanh.
Nên giảm âm lượng tai nghe, cho tai nghỉ thường xuyên và tránh đứng gần loa. Trong môi trường nghề nghiệp nhiều tiếng ồn, cần sử dụng phương tiện bảo vệ tai phù hợp và tuân thủ chương trình an toàn của nơi làm việc.
Không đưa vật cứng vào ống tai, không tự nhỏ thuốc khi chưa rõ tình trạng màng nhĩ và không trì hoãn khám khi có đau tai, chảy dịch hoặc thay đổi khả năng nghe.
CDC nhấn mạnh tránh nguồn tiếng ồn là biện pháp phòng ngừa tốt nhất; khi không thể tránh, cần sử dụng bảo vệ thính giác. Hiện không có phương pháp nội khoa hoặc phẫu thuật giúp khôi phục tổn thương thính lực vĩnh viễn do tiếng ồn. CDC
Khi nào cần khám ngay?
Cần đến cơ sở y tế sớm khi:
- Thính lực giảm đột ngột trong vài giờ hoặc vài ngày.
- Một bên tai đột nhiên nghe nhỏ rõ rệt.
- Ù tai mới xuất hiện kèm nghe kém.
- Chóng mặt dữ dội hoặc mất thăng bằng.
- Đau tai, chảy dịch hoặc chảy máu.
- Nghe kém sau tiếng nổ hoặc chấn thương.
- Yếu, tê mặt hoặc có biểu hiện thần kinh bất thường.
Đặc biệt, mất thính lực đột ngột không nên được xem là tình trạng thông thường và không nên chờ tự khỏi.
Kết luận
Nhiều thói quen xấu gây suy giảm thính lực diễn ra rất âm thầm: nghe tai nghe quá lớn, tiếp xúc tiếng ồn kéo dài, đứng sát loa, ngoáy tai sâu, tự dùng thuốc và trì hoãn điều trị bệnh tai.
Không phải tất cả những thói quen này đều trực tiếp gây mất thính lực vĩnh viễn trong mọi trường hợp. Tuy nhiên, chúng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tai, gây viêm, bít tắc hoặc khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.
Bảo vệ thính lực nên bắt đầu trước khi xuất hiện nghe kém. Giảm tiếng ồn, chăm sóc tai đúng cách và kiểm tra sớm khi có dấu hiệu bất thường là những bước đơn giản nhưng có giá trị lâu dài.
THẾ GIỚI TRỢ THÍNH – DÁM NÓI THẬT ĐỂ BẠN NGHE ĐÚNG
Thế Giới Trợ Thính đồng hành cùng khách hàng trong quá trình chăm sóc sức khỏe thính giác:
👂 Tư vấn tình trạng nghe kém
📊 Hỗ trợ kiểm tra khả năng nghe
🎧 Gợi ý giải pháp trợ thính phù hợp
🔊 Hỗ trợ trải nghiệm thiết bị
⚙️ Hướng dẫn sử dụng và chăm sóc máy
Liên hệ tư vấn: 0899 856 282
Email: support@thegioitrothinh.vn
Địa chỉ: Số 2 ngõ 199 Trường Chinh, Phương Liệt, Hà Nội
Bài viết do Thế Giới Trợ Thính tổng hợp từ WHO, CDC, NIDCD và NHS. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc khám hoặc điều trị của bác sĩ.
